8 lipca 2026 roku weszły w życie przepisy rozszerzające kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy. Reforma wzmacnia możliwości kontrolowania faktycznych warunków zatrudnienia, przeciwdziałania niewłaściwemu stosowaniu umów cywilnoprawnych oraz współpracy PIP z innymi instytucjami publicznymi.

Podstawę zmian stanowi ustawa z 11 marca 2026 roku o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw, ogłoszona w Dzienniku Ustaw pod pozycją 473. Nowe rozwiązania mają usprawnić egzekwowanie przepisów w sytuacjach, w których sposób wykonywania pracy odpowiada cechom stosunku pracy określonym w Kodeksie pracy.

Jedna z najważniejszych zmian dotyczy możliwości stwierdzenia istnienia stosunku pracy w drodze decyzji administracyjnej. Podczas kontroli inspektor pracy umożliwia stronom przedstawienie stanowiska, a następnie może wydać polecenie usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości. W razie braku wykonania polecenia okręgowy inspektor pracy może wydać decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy. Może również skierować do sądu pracy powództwo o ustalenie istnienia lub treści takiego stosunku.

Decyzja okręgowego inspektora pracy wywołuje skutki od dnia jej wydania. Każda ze stron może w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji odwołać się do właściwego sądu pracy. Powództwo wniesione przez PIP może objąć również wcześniejszy okres wykonywania pracy, co pozwala sądowi ustalić istnienie albo treść stosunku pracy za okres poprzedzający interwencję Inspekcji.

O charakterze zatrudnienia przesądzają przede wszystkim rzeczywiste zasady wykonywania obowiązków. Kodeks pracy wskazuje między innymi na pracę określonego rodzaju, wykonywaną osobiście, pod kierownictwem pracodawcy oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, za wynagrodzeniem. Reforma pozostawia te kryteria bez zmian i wprowadza skuteczniejsze narzędzia służące ich egzekwowaniu.

Nowelizacja poszerzyła również krąg podmiotów podlegających kontroli w zakresie legalności zatrudnienia i stosowania umów cywilnoprawnych. Kontrola może obejmować przedsiębiorców i inne jednostki organizacyjne korzystające z pracy osób fizycznych, w tym osób prowadzących działalność gospodarczą. Inspektorzy mogą prowadzić wybrane czynności zdalnie, korzystać z transmisji internetowej oraz żądać dokumentacji związanej z zatrudnieniem w formie elektronicznej.

Wzmocniona została także wymiana informacji między Państwową Inspekcją Pracy, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administracją Skarbową. Dane pozyskiwane przez te instytucje mają wspierać analizę ryzyka i wybór podmiotów, w których przeprowadzenie kontroli może być szczególnie uzasadnione.

Nowym rozwiązaniem jest możliwość wystąpienia do Głównego Inspektora Pracy o indywidualną interpretację dotyczącą charakteru określonego stosunku prawnego. Interpretacja może pomóc przedsiębiorcy ocenić, czy przedstawione zasady współpracy odpowiadają stosunkowi pracy w rozumieniu art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Opłata za jej wydanie wynosi 40 zł, a kompletny wniosek powinien zostać rozpatrzony w terminie do 30 dni.

Zmiany mają znaczenie dla pracowników, przedsiębiorców, prawników, związków zawodowych, specjalistów HR, przedstawicieli administracji publicznej oraz badaczy rynku pracy. Ich stosowanie będzie wymagało uważnej analizy przepisów, orzecznictwa i praktyki kontrolnej rozwijającej się po wejściu reformy w życie.

Problematyka działalności Państwowej Inspekcji Pracy, prawnych podstaw zatrudnienia i ochrony praw pracowniczych zajmuje ważne miejsce w zbiorach Głównej Biblioteki Pracy i Zabezpieczenia Społecznego. W Bibliotece Cyfrowej dostępne są między innymi opracowania dotyczące inspekcji pracy oraz komentarze do ustawy o PIP. Katalog online, bibliografie i zestawienia tematyczne ułatwiają również odnalezienie literatury z zakresu prawa pracy, legalności zatrudnienia, bezpieczeństwa pracy i funkcjonowania instytucji rynku pracy.

Zapraszamy wszystkie osoby zainteresowane prawem pracy do korzystania ze zbiorów tradycyjnych i cyfrowych, katalogu online, bibliografii oraz usług informacyjnych GBPiZS. 😊

Więcej informacji:

Pełny tekst ustawy:
Ustawa z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw – Dz.U. 2026 poz. 473, plik PDF
Karta aktu prawnego w ISAP

Informacja Państwowej Inspekcji Pracy o nowych uprawnieniach:
„Nowy porządek na rynku pracy” – Państwowa Inspekcja Pracy

Szersze omówienie:
„Wchodzimy w nową erę jakości kontroli” – Państwowa Inspekcja Pracy

Informacje o indywidualnych interpretacjach

Praktyczna instrukcja składania wniosku – Jak wystąpić do PIP o wydanie indywidualnej interpretacji dotyczącej kwalifikacji stosunku prawnego?

15 lipca obchodziliśmy Światowy Dzień Umiejętności Młodzieży. Tegoroczna edycja, organizowana pod hasłem „Skills for a Shared Future”, zwróciła uwagę na kompetencje, których młodzi ludzie potrzebują, aby aktywnie uczestniczyć w życiu zawodowym i społecznym oraz współtworzyć bezpieczną, sprawiedliwą i zrównoważoną przyszłość.

Światowy Dzień Umiejętności Młodzieży został ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych w 2014 roku. Obchodzony corocznie 15 lipca podkreśla znaczenie przygotowania młodych ludzi do zatrudnienia, godnej pracy i przedsiębiorczości. Stanowi także przestrzeń dialogu między młodzieżą, instytucjami edukacyjnymi, pracodawcami, przedstawicielami administracji publicznej i organizacjami odpowiedzialnymi za rozwój społeczny.

Hasło edycji 2026 można przetłumaczyć jako „Umiejętności dla wspólnej przyszłości”. Nawiązuje ono do zmian zachodzących pod wpływem sztucznej inteligencji, cyfryzacji, zielonej transformacji oraz rosnącej złożoności życia społecznego i gospodarczego. UNESCO-UNEVOC wskazuje, że młodzi ludzie potrzebują zrównoważonego zestawu kompetencji technicznych, cyfrowych, związanych ze sztuczną inteligencją i ochroną środowiska, a także umiejętności społeczno-emocjonalnych i obywatelskich.

Ważną rolę odgrywają również krytyczne myślenie, komunikacja, kreatywność, empatia, odpowiedzialność, odporność psychiczna oraz umiejętność współpracy z osobami reprezentującymi różne doświadczenia i kultury. Kompetencje te pomagają młodym ludziom podejmować świadome decyzje, reagować na przemiany rynku pracy i angażować się w sprawy swoich społeczności.

Tematyka Światowego Dnia Umiejętności Młodzieży pozostaje bliska działalności Głównej Biblioteki Pracy i Zabezpieczenia Społecznego. W naszych zbiorach można znaleźć publikacje dotyczące rynku pracy, zatrudnienia młodzieży, edukacji i kształcenia zawodowego, rozwoju kwalifikacji, psychologii pracy, cyfryzacji, polityki społecznej oraz przemian zachodzących w środowisku zawodowym. Zakres zbiorów GBPiZS obejmuje ekonomiczne, prawne, socjalne, psychologiczne i socjologiczne aspekty pracy, politykę społeczną oraz zabezpieczenie społeczne.

Rzetelna wiedza pomaga rozumieć kierunek tych przemian, oceniać potrzeby pracowników i pracodawców oraz projektować rozwiązania wspierające młode osoby w wejściu na rynek pracy. Biblioteki naukowe wspierają rozwój kompetencji informacyjnych: ułatwiają docieranie do sprawdzonych źródeł, porównywanie wyników badań i świadome korzystanie z informacji.

Zapraszamy wszystkie osoby zainteresowane przyszłością pracy do korzystania z katalogu online, zbiorów tradycyjnych i cyfrowych, bibliografii, zestawień tematycznych oraz usług informacyjnych GBPiZS. 😊

Po kilku dniach stopniowego ocieplenia do Warszawy dotarł kolejny epizod upału. Stolica została objęta pomarańczowym ostrzeżeniem IMGW: 16 lipca temperatura maksymalna ma wynieść około 30°C, a 17 lipca od 30 do 32°C. W tych warunkach szczególnego znaczenia nabierają nowe przepisy określające zasady ochrony pracowników przed skutkami wysokiej temperatury.

9 lipca 2026 roku Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Agnieszka Dziemianowicz-Bąk podpisała rozporządzenie zmieniające ogólne przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy. Akt został ogłoszony 10 lipca w Dzienniku Ustaw pod pozycją 927. Nowe regulacje zaczną obowiązywać 11 stycznia 2027 roku, po sześciomiesięcznym okresie przeznaczonym na przygotowanie zakładów pracy do ich stosowania.

Rozporządzenie wprowadza maksymalne wartości temperatury związanej z warunkami atmosferycznymi. W pomieszczeniach pracy będzie to 35°C. W przypadku ciężkich prac fizycznych wykonywanych na otwartej przestrzeni granicę wyznaczono na poziomie 32°C. Faktyczne przekroczenie odpowiedniego progu będzie podstawą do czasowego wstrzymania pracy. Regulacja przewiduje także wyjątki związane między innymi z zapewnieniem ciągłości podstawowych usług, bezpieczeństwem państwa i obywateli oraz opieką nad pacjentami.

Obowiązki pracodawców będą rozpoczynały się już przy niższych wartościach temperatury. Gdy w pomieszczeniu pracy temperatura przekroczy 28°C, pracodawca zastosuje rozwiązania techniczne ograniczające jej wzrost albo odpowiednio zmieni organizację pracy. Przy ciężkich pracach fizycznych wykonywanych w pomieszczeniu próg ten wyniesie 25°C. Taka sama wartość będzie obowiązywała przy każdym rodzaju pracy na otwartej przestrzeni, przy czym w tym przypadku przewidziano rozwiązania organizacyjne.

Możliwe działania obejmują między innymi zastosowanie urządzeń chłodzących, wprowadzenie dodatkowych przerw, skrócenie czasu pracy, zmianę godzin wykonywania obowiązków lub taką organizację zadań, która ograniczy pracę w najgorętszej części dnia. Rozwiązania organizacyjne mają być konsultowane z pracownikami w ramach komisji bezpieczeństwa i higieny pracy. W zakładach bez takiej komisji przewidziano konsultacje prowadzone w trybie określonym w Kodeksie pracy oraz zasięgnięcie opinii lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę nad pracownikami.

Zasady obowiązujące podczas tegorocznych upałów

Do 10 stycznia 2027 roku zastosowanie mają dotychczasowe regulacje. Pracodawca już obecnie odpowiada za organizowanie pracy w bezpiecznych i higienicznych warunkach. Przy temperaturze przekraczającej 28°C na stanowisku pracy w pomieszczeniu oraz 25°C podczas pracy na otwartej przestrzeni pracownikom przysługują nieodpłatne napoje, dostępne przez całą zmianę roboczą. Pracodawca może także wprowadzić dodatkowe przerwy, skrócić czas pracy lub zastosować system rotacyjny z zachowaniem wynagrodzenia pracowników.

Kulminacja obecnego upału w Warszawie przypada na czwartek i piątek. W sobotę przewidywane są burze i spadek temperatury do około 24°C, a w kolejnych dniach dalsze ochłodzenie. Dynamiczna pogoda pokazuje, że przygotowanie miejsc pracy do wysokich temperatur wymaga rozwiązań, które można szybko dostosować do aktualnych warunków.

Nowe rozporządzenie łączy zagadnienia prawa pracy, bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony zdrowia, organizacji zatrudnienia oraz przystosowania instytucji i przedsiębiorstw do zmieniających się warunków pogodowych. Są to obszary szeroko reprezentowane w zbiorach Głównej Biblioteki Pracy i Zabezpieczenia Społecznego. 

Więcej informacji:
Pełny tekst rozporządzenia – Dziennik Ustaw 2026, poz. 927

Karta aktu w Dzienniku Ustaw

Komunikat Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

Aktualne zalecenia Państwowej Inspekcji Pracy dotyczące pracy podczas upałów

Apel Głównego Inspektora Pracy z 24 czerwca 2026 roku

Omówienie nowych przepisów z 10 lipca 2026 roku

W minioną sobotę, 4 lipca, obchodzony był Międzynarodowy Dzień Spółdzielczości. To coroczna okazja do przypomnienia roli spółdzielni w życiu społecznym i gospodarczym oraz do refleksji nad tym, jak wspólne działanie może wzmacniać lokalne wspólnoty, rynek pracy i poczucie odpowiedzialności za dobro wspólne.

Tegoroczne obchody odbyły się pod hasłem „Cooperatives for a peaceful world”. W centrum tego przesłania znajduje się zaufanie: między członkami organizacji, pracownikami, instytucjami i społecznościami. Spółdzielczość pokazuje, że działalność ekonomiczna może być oparta na współodpowiedzialności, uczestnictwie i długofalowym myśleniu o potrzebach ludzi.

Dla Głównej Biblioteki Pracy i Zabezpieczenia Społecznego temat spółdzielczości jest szczególnie bliski, ponieważ łączy zagadnienia pracy, prawa, polityki społecznej, ekonomii społecznej, aktywizacji zawodowej, zabezpieczenia społecznego i lokalnego rozwoju. W polskim kontekście ważne miejsce zajmują także spółdzielnie socjalne, które łączą działalność gospodarczą z reintegracją społeczną i zawodową osób potrzebujących wsparcia.

Spółdzielczość opiera się na dobrowolnym zrzeszaniu osób, które wspólnie prowadzą działalność w interesie swoich członków i otoczenia społecznego. Jej znaczenie wykracza poza samą organizację pracy czy usług: dotyczy także uczestnictwa, odpowiedzialności, samopomocy, solidarności i demokratycznego współdecydowania.

W Polsce spółdzielczość ma długą i zróżnicowaną tradycję. Rozwijała się już na ziemiach polskich w XIX wieku, obejmując między innymi inicjatywy spożywców, banki ludowe, kasy oszczędnościowo-pożyczkowe, spółdzielnie pracy, mleczarskie i mieszkaniowe. Współcześnie szczególnie ważnym obszarem pozostaje spółdzielczość socjalna, która łączy działalność gospodarczą z reintegracją społeczną i zawodową osób potrzebujących wsparcia.

Spółdzielczość można badać z wielu perspektyw: historycznej, ekonomicznej, prawnej, socjologicznej, administracyjnej i praktycznej. Warto pytać o jej wpływ na rynek pracy, usługi społeczne, relacje w lokalnych wspólnotach, modele zarządzania oraz mechanizmy włączania osób zagrożonych wykluczeniem. 

Zachęcamy do korzystania ze zbiorów GBPiZS poświęconych pracy, polityce społecznej i zabezpieczeniu społecznemu. W katalogu Biblioteki, bibliografiach, zestawieniach bibliograficznych i zasobach cyfrowych można szukać publikacji dotyczących m.in. spółdzielczości, ekonomii społecznej, zatrudnienia, integracji społecznej, prawa pracy oraz rozwoju lokalnego.

Szanowni Czytelnicy! 😊

Informujemy, że na stronie internetowej Biblioteki dostępny jest najnowszy, majowo-czerwcowy numer Newslettera.

To wydanie poświęcone jest jednemu z ważniejszych świąt dla Bibliotekarzy – Tygodniu Bibliotekarza i Bibliotek.

Serdecznie zapraszamy do lektury najnowszego numeru. 😊

📄 Pobierz Newsletter