
Międzynarodowy Tydzień Otwartego Dostępu (Open Access Week) to coroczne wydarzenie, które mobilizuje środowiska naukowe, biblioteki i instytucje publiczne do rozmowy o tym, jak wiedza powstaje, jest udostępniana i wykorzystywana. W 2025 r. hasłem przewodnim jest pytanie: „Do kogo należy nasza wiedza?” („Who Owns Our Knowledge?”). Zachęca ono do refleksji nad tym, jak w czasie dużych zmian społeczności mogą odzyskać sprawczość nad wytwarzanym przez siebie dorobkiem i czyj głos jest w nauce słyszany. Wydarzenie koordynuje SPARC (Scholarly Publishing and Academic Resources Coalition).
Czym jest otwarty dostęp?
Otwarty dostęp (Open Access) to swobodny, bezpłatny i natychmiastowy dostęp online do publikacji naukowych (oraz często danych badawczych), zwykle z prawem do dalszego, prawnie dozwolonego wykorzystania. Taki model zwiększa przejrzystość badań, widoczność wyników oraz tempo transferu wiedzy do praktyki społecznej i gospodarki.
Dlaczego Otwarty Dostęp jest ważny?
- Podnosi wiarygodność i weryfikowalność wyników badań,
- zwiększa zasięg i cytowalność prac,
- ułatwia ponowne wykorzystanie treści w edukacji i innowacjach,
- wzmacnia równość dostępu do wiedzy finansowanej ze środków publicznych.
Wspólnota i przyszłość nauki
Coraz większą rolę odgrywają modele wspólnotowe, m.in. Diamond Open Access (bez opłat dla autorów i czytelników, zwykle rozwijany przez społeczności akademickie) oraz Subscribe to Open, w którym subskrypcje instytucji umożliwiają udostępnianie publikacji w otwartym dostępie bez opłat dla autorów. Modele te szukają zrównoważonej drogi do upowszechniania badań, minimalizując bariery finansowe.
Biblioteka Cyfrowa GBPiZS – kolekcje w otwartym dostępie
W Bibliotece Cyfrowej GBPiZS udostępniamy publicznie przeszukiwalne kolekcje:
- Bibliografie
- Najstarsze publikacje (nieobjęte prawami autorskimi) Komitetu Pracy i Płac
- Układy Zbiorowe Pracy
- Dokumenty urzędowe
- Praca i Polityka Społeczna
- Nagrania audio
Kolekcje te sukcesywnie rozwijamy – zachęcamy do ich przeglądania online. 😊
Więcej informacji o Open Access Week 2025 znaleźć można na stronach organizatorów.