12 sierpnia obchodzimy Międzynarodowy Dzień Młodzieży – ustanowiony z inicjatywy Organizacji Narodów Zjednoczonych, aby zwracać uwagę na sytuację młodych ludzi, ich potrzeby, możliwości i udział w życiu społecznym. Tegoroczne hasło „Different Contexts, Common Aspirations” – „Różne konteksty, wspólne aspiracje” – zachęca do spojrzenia na to, co łączy młodych ludzi żyjących w bardzo różnych warunkach.

Międzynarodowy Dzień Młodzieży obchodzony jest 12 sierpnia od 2000 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ zatwierdziło ustanowienie tego dnia w 1999 r., zgodnie z rekomendacją Światowej Konferencji Ministrów ds. Młodzieży.

Różne doświadczenia, wspólne aspiracje

UN DESA, objaśniając hasło Międzynarodowego Dnia Młodzieży 2026, wskazuje, że mimo różnic w codziennych doświadczeniach młodzi ludzie na całym świecie mają wiele wspólnych aspiracji. Należą do nich dostęp do dobrej edukacji, godnej pracy i dobrego zdrowia, w tym zdrowia psychicznego, możliwość zabierania głosu w sprawach, które ich dotyczą, oraz perspektywa budowania lepszej przyszłości.

Praca zajmuje szczególne miejsce wśród tych zagadnień. Wejście na rynek pracy, rozwój zawodowy, warunki zatrudnienia, wynagrodzenia, relacje w środowisku pracy czy możliwość godzenia życia zawodowego z innymi obszarami życia należą do tematów istotnych zarówno z perspektywy młodych ludzi, jak i badaczy oraz instytucji zajmujących się polityką społeczną.

Są to również zagadnienia bliskie działalności Głównej Biblioteki Pracy i Zabezpieczenia Społecznego. Biblioteka gromadzi piśmiennictwo dotyczące różnych aspektów pracy – ekonomicznych, prawnych, społecznych, psychologicznych i socjologicznych – a także polityki społecznej na rzecz rodziny i szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego. 

Pierwsza praca i praca sezonowa – warto znać swoje prawa

Wakacje są dla wielu młodych osób okazją do podjęcia pierwszej pracy lub zatrudnienia sezonowego. Warto przy tym znać podstawowe zasady bezpiecznego i legalnego zatrudnienia. W przypadku umowy o pracę jej warunki powinny zostać określone na piśmie – jeżeli umowa nie została zawarta w tej formie, pracodawca ma obowiązek potwierdzić pracownikowi na piśmie jej rodzaj i warunki jeszcze przed dopuszczeniem go do pracy. W 2026 r. minimalne wynagrodzenie za pracę w pełnym wymiarze czasu wynosi 4806 zł brutto miesięcznie, natomiast minimalna stawka godzinowa stosowana do objętych nią umów cywilnoprawnych oraz umów zlecenia, wynosi 31,40 zł brutto.

Szczególną ochroną objęci są pracownicy młodociani. Zgodnie z Kodeksem pracy młodociani mogą być zatrudniani m.in. przy wykonywaniu prac lekkich. W okresie ferii szkolnych czas takiej pracy nie może przekraczać 7 godzin na dobę i 35 godzin w tygodniu, a w przypadku osoby, która nie ukończyła 16 lat – 6 godzin na dobę. Młodocianych nie wolno zatrudniać w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej. Przed rozpoczęciem pracy wymagane są również wstępne badania lekarskie i przeszkolenie z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy.

Tematy związane z wejściem młodych ludzi na rynek pracy można pogłębić, korzystając ze zbiorów GBPiZS. W Bibliotece znajdują się m.in. publikacje „Osoby młode na rynku pracy”, „Pokolenie Z na rynku pracy: od zderzenia generacji do partnerskiej współpracy” oraz „Pokolenie Z na rynku pracy: postawy, oczekiwania, wyzwania”, poświęcone zatrudnieniu, aktywności zawodowej, aspiracjom i sytuacji młodego pokolenia. 

Gdzie szukać wiedzy o młodych na rynku pracy?

Sytuację młodych ludzi na rynku pracy można poznawać z różnych perspektyw – poprzez publikacje naukowe, statystyki publiczne, analizy zapotrzebowania na zawody, informacje o prawach pracowniczych oraz aktualnych możliwościach zdobywania pierwszych doświadczeń zawodowych. Warto korzystać przede wszystkim ze źródeł instytucjonalnych i regularnie aktualizowanych.

Główna Biblioteka Pracy i Zabezpieczenia Społecznego – Bibliografia Ekonomicznych i Społecznych Zagadnień Pracy
Dobrym punktem wyjścia do pogłębienia tematu jest przygotowywana przez GBPiZS Bibliografia Ekonomicznych i Społecznych Zagadnień Pracy. Obejmuje piśmiennictwo m.in. z zakresu rynku pracy, socjologii, psychologii i pedagogiki pracy, prawa pracy, płac, bezpieczeństwa i higieny pracy, zabezpieczenia społecznego oraz warunków i jakości życia.
👉 https://www.gbpizs.gov.pl/publikacje/bibliografia-ekonomicznych-spolecznych-zagadnien-pracy/
👉 https://bc.gbpizs.gov.pl/dlibra/collectiondescription/9?language=pl 

Główny Urząd Statystyczny – „Osoby młode na rynku pracy w 2024 r.”
Szczególnie wartościowym źródłem jest opracowanie GUS przygotowane na podstawie modułu Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL). Badaniem objęto osoby w wieku 15-34 lata, analizując m.in. ich aktywność zawodową, edukację oraz dopasowanie poziomu i dziedziny wykształcenia i umiejętności do wykonywanej pracy. Strona zawiera także tablice z danymi do pobrania.
👉 https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rynek-pracy/pracujacy-bezrobotni-bierni-zawodowo-wg-bael/osoby-mlode-na-rynku-pracy-w-2024-r-wyniki-badania-modulowego-bael,38,1.html

Eurostat – Children and youth
Dla osób zainteresowanych porównaniem sytuacji młodych Polaków z ich rówieśnikami w innych państwach Unii Europejskiej przydatny jest dział Eurostatu poświęcony dzieciom i młodzieży. Gromadzi on porównywalne statystyki dotyczące m.in. zatrudnienia młodych, edukacji i szkoleń, integracji społecznej, warunków życia oraz kompetencji cyfrowych. W tej części statystyk Eurostat definiuje młodych ludzi jako osoby w wieku 15-29 lat.
👉 https://ec.europa.eu/eurostat/web/children-youth

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – rynek pracy i Gwarancje dla Młodzieży
Na stronach MRPiPS można znaleźć informacje o polityce rynku pracy, publicznych służbach zatrudnienia oraz działaniach skierowanych do młodych osób. Warto zwrócić uwagę na Gwarancje dla Młodzieży – inicjatywę wspierającą osoby do 30. roku życia w wejściu na rynek pracy. Ministerstwo publikuje także sprawozdania zawierające dane o sytuacji młodych oraz działaniach podejmowanych na ich rzecz.
👉 https://www.gov.pl/web/rodzina/rynek-pracy
👉 https://www.gov.pl/web/rodzina/sprawozdanie-z-wdrazania-gwarancji-dla-mlodziezy-w-2024-r

Barometr Zawodów – jakie zawody mają perspektywy?
Osobom stojącym przed wyborem zawodu, kierunku kształcenia albo pierwszej pracy może przydać się Barometr Zawodów – prognoza zapotrzebowania na pracowników w poszczególnych zawodach. Wyniki dostępne są dla kraju, województw i powiatów. Wojewódzki Urząd Pracy w Warszawie opublikował już wyniki na 2026 r. dla Mazowsza i Warszawy, wskazujące m.in. zawody i branże, w których przewidywane jest duże zapotrzebowanie na pracowników.
👉 https://barometrzawodow.pl/
👉 https://wupwarszawa.praca.gov.pl/-/barometr-zawodow-2026-dla-mazowsza-i-warszawy

Państwowa Inspekcja Pracy – pierwsza i wakacyjna praca
Przy podejmowaniu pierwszej pracy warto sięgać bezpośrednio do informacji Państwowej Inspekcji Pracy. PIP przygotowała m.in. poradnik „Praca w wakacje”, wyjaśniający rodzaje umów oraz prawa i obowiązki osób podejmujących zatrudnienie, w tym zasady dotyczące pracowników młodocianych.
👉 https://www.pip.gov.pl/dla-pracownikow/porady-prawne/zatrudnianie-pracownikow-mlodocianych
👉 https://www.pip.gov.pl/

Ochotnicze Hufce Pracy – pomoc w wejściu na rynek pracy
Młodzieżowe Biura Pracy OHP świadczą bezpłatne usługi pośrednictwa pracy, gromadzą oferty oraz kierują młodych ludzi do pracy stałej, sezonowej i krótkoterminowej. OHP prowadzi również doradztwo zawodowe i działania wspierające rozwój zawodowy młodzieży.
👉 https://www.ohp.pl/
👉 https://www.ohp.pl/nasze-jednostki/wojewodzkie-komendy-ohp/mazowieckie/jednostki/jednostki-rozwoju-zawodowego/centra-edukacji-i-pracy-mlodziezy-2

ePraca – oferty pracy, staży i praktyk
Oficjalny serwis ePraca umożliwia wyszukiwanie ofert pracy oraz propozycji staży, praktyk i innych form zdobywania doświadczenia zawodowego. Portal jest prowadzony w ramach publicznych służb zatrudnienia i zawiera również oferty powiązane z siecią EURES.
👉 https://oferty.praca.gov.pl/portal/index

Europejski Portal Młodzieżowy
Osoby zainteresowane pracą, praktykami, stażami, wolontariatem lub zdobywaniem doświadczenia za granicą mogą skorzystać także z Europejskiego Portalu Młodzieżowego, prowadzonego z inicjatywy Unii Europejskiej. Portal gromadzi informacje o możliwościach nauki, pracy, praktyk i mobilności skierowanych do młodych Europejczyków.
👉 https://youth.europa.eu/pl