W dniu 6 maja 2016 r. pracownice Głównej Biblioteki Pracy i Zabezpieczenia Społecznego w Warszawie: Małgorzata Czapalska i Małgorzata Wójtowicz uczestniczyły w III Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej „Od skryptoriów po nowe media”, zorganizowanej dzięki inicjatywie Instytutu Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Uniwersytetu Warszawskiego, pod auspicjami Koła Naukowego IINiSB i Centrum NUKAT.

 

Warszawska Alma Mater zgromadziła przedstawicieli środowisk naukowych z całego kraju, a także doktorantów i studentów skupionych w kołach naukowych wielu polskich wszechnic - m.in. Uniwersytetów: Jagiellońskiego, Mikołaja Kopernika, Adama Mickiewicza, Łódzkiego, Warszawskiego oraz Politechniki Wrocławskiej. Uczestnicy podjęli próbę opisania badań dotyczących terminologii i metodologii oraz najnowszych tendencji, szkół i trendów w dziedzinie informacji naukowej i bibliotekoznawstwa. Można skonstatować, że celem wydarzenia było interdyscyplinarne spojrzenie na zagadnienia związane z książką, bibliotekami i informacją naukową w aspekcie historycznym i współczesnym. Zakres tematyczny konferencji był bardzo szeroki. Wiele uwagi poświęcono humanistyce cyfrowej jako rewolucji w warsztacie badawczym humanisty, e-czytaniu przy jednoczesnym nakreśleniu obrazu czytelnictwa e-tekstów w polskich mediach, omówieniu zalet i wad e-książek i e-czytników, społeczeństwu informacyjnemu a prawie dostępu do informacji i kierunkom badań w indywidualnym zarządzaniu informacją. Ponadto nie zabrakło naukowego namysłu nad intrygującym problemem digitalizacji dziewiętnastowiecznej prasy, który omówiono posługując się przykładem warszawskiego dziennika „Echo”.

Spośród wszystkich, niezwykle ciekawych prelekcji, naszą uwagę zwrócił jeden, wieńczący ostatnią sesję konferencji. Dotyczył zagadnienia oznaczania pochodzenia książki w odniesieniu do ukształtowania kontekstu historycznego przy ocenie stanu zachowania starych druków. Prelegentka, Ekaterina Sherengovskaya z Koła Naukowego Studentów Instytutu Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa UJ, posłużyła się przykładem zbioru starych druków, które od dawnego posesora – klasztoru oo. Kamedułów w Bieniszewie w Wielkopolsce, w 2013 r. trafiły do specjalnie wydzielonego magazynu w Bibliotece krakowskiej. W nowej przystani krakowskiej Książnicy, spoczął na prawach depozytu, ogromny zbiór druków, a Biblioteka Jagiellońska stała się największym repozytorium bibliotecznych zbiorów kamedulskich w Polsce ( w połączeniu z wcześniej przeniesionymi zbiorami z Bielan krakowskich – w sumie 11 tys. woluminów). Z 1985 pozycji zarejestrowanych w bieniszewskiej inwentarzowej księdze klasztornej, 1851 stanowią stare druki. W zbiorze brak inkunabułów, najstarszy druk to „De consolatione philosophiae” (O pocieszeniu, jakie daje filozofia), autorstwa rzymskiego filozofa i teologa Boethiusa, z 1516 roku, a najstarsza Biblia to Nowy Testament, wydany w Lyonie w 1558 r. W kamedulskich księgach inwentarzowych zostały odnotowane wszystkie kamedulskie proweniencje, z których wynika, że do Bieniszewa książki trafiły prawdopodobnie w latach pięćdziesiątych XX wieku z klasztorów kamedulskich na warszawskich Bielanach oraz w Wigrach. Prelegentka rozważyła kwestię oceny stanu zachowania druków złożonych w docelowym magazynie w Krakowie, stwierdzając, że model wzorcowy takiego stanu bardzo trudno określić. Metodyka jest w tym wypadku następująca: czynności opisowe, ocena wg skali zniszczenia oraz ocena fizykochemiczna. Dane, które należy określić przy opisie dzielimy na podstawowe (dane bibliograficzne, wymiary i liczba kart, materiał poszczególnych elementów – opraw, okładzin, poprzednie procedury i naprawy, dane o stopniu zniszczeń) oraz dodatkowe (opis zdobień, braki w kartach, pilne zalecenia konserwatorskie, tematyka publikacji, dane proweniencyjne). Istotną kwestią jest przy tym oznaczenie pochodzenia, na które składają się: badanie ekslibrisów, pieczątek, sygnatur czy podpisów.

Autorka prezentacji rozważyła następnie kwestię kształtowania kontekstu historycznego, próbując znaleźć odpowiedź na pytanie – czy i w jakim stopniu miejsce przechowywania wpłynęło na stan zachowania druków. Kolekcja klasztorna z Bieniszewa, po dotarciu do Krakowa w 2013 r. została poddana kilkutygodniowym, wstępnym zabiegom dezynfekcyjnym, bowiem koniecznością było zapewnienie gwarancji, że nowy zbiór nie będzie stanowił zagrożenia mikrobiologicznego dla znajdującej się już tam kolekcji. Obecnie, brak środków finansowych nie pozwala na przeprowadzenie pełnego procesu konserwacji. Zbiór w chwili obecnej nie jest skatalogowany, a dostęp posiadają osoby zainteresowane pod warunkiem uzyskania zgody odpowiednich władz bibliotecznych w czytelni Starych Druków, przy czym należy zaznaczyć, że aż 61 % kolekcji nie może być udostępniona, gdyż posiada rozległe ślady zakażeń mikrobiologicznych, liczne ciała obce, zabrudzenia, duże deformacje opraw. Priorytetem staje się zatem podjęcie starań o pozyskanie środków na kompleksową konserwację, skatalogowanie, opracowanie i udostępnienie tak cennego księgozbioru. Należy żywić nadzieję, że w przyszłości największy zbiór starych druków z kamedulskich klasztorów będzie dostępny z wykorzystaniem interfejsu Katalogu Zbiorów Bibliotek UJ , co zainicjuje możliwość prowadzenia badań naukowych nad klasztornymi księgozbiorami.

Reasumując, problematyka przedstawiona w referatach i prezentacjach była obszerna i zróżnicowana, można jedynie ubolewać nad ograniczonym czasem wystąpienia przydzielonym każdemu z prelegentów. Konferencja stanowiła doskonałą okazję do zapoznania się z wynikami i tematyką najnowszych badań w dziedzinie informacji naukowej i bibliotekoznawstwa, również w kontekście historycznym.